Soft Foot Nedir?

Soft foot, bir makinenin ayaklarından birinin veya birkaçının taban yüzeyine tasarlandığı biçimde oturmaması durumudur. Motor ayağı ile şase arasında boşluk, açısal temas, esnek ara tabaka veya dış kuvvet bulunduğunda civata sıkma işlemi gövdeyi zorlayabilir. Sonuç yalnız hizalama değerinin değişmesi değildir; ayak, yatak ve gövde üzerinde istenmeyen gerilme oluşabilir.

Soft foot temas probleminin fiziksel anlamı

Dört ayaklı bir motor ideal durumda her ayağıyla düz ve temiz tabana yük aktarır. Ayaklardan biri yük taşımıyorsa civata gevşekken boşluk bulunur. Civata sıkıldığında ayak aşağı çekilir, gövde esner ve mil merkezi hareket eder. Temas alanı küçükse yüzey basıncı yükselir; şim ve taban zamanla oturarak ayarı yeniden değiştirebilir.

Soft foot yalnız “ayağın altında boşluk” değildir. Ayak açılı olabilir, şim paketi süngerimsi davranabilir veya boru kuvveti makineyi tabandan kaldırabilir. Doğru düzeltme için türün ayırt edilmesi gerekir.

Soft foot türleri

Paralel soft foot

Ayak ve taban yüzeyleri yaklaşık paraleldir, aralarında eşit kalınlıkta boşluk bulunur. Uygun kalınlıkta, tam yüzeyli şim boşluğu kapatabilir. Ölçümde civata gevşetildiğinde ayak çoğunlukla düzgün biçimde yükselir.

Açısal soft foot

Ayak tabana yalnız bir kenar veya köşeden temas eder. Standart düz şim eklendiğinde temas diğer kenara taşınabilir. Kademeli şim, yüzey düzeltme veya ayak geometrisinin onarımı gerekebilir. Kama biçimli boşluğu çok sayıda ince şimle doldurmak kalıcı çözüm değildir.

Squishy foot

Ayak altında boya, pas, kir, çapak, kıvrılmış şim veya çok sayıda ince şim katmanı sıkışıp gevşeyerek esnek davranır. Civata gevşetme ölçümü tekrarlanabilir olmayabilir. Paket sökülüp yüzeyler temizlenmeden doğru kalınlık belirlenemez.

Dış kuvvet kaynaklı görünüm

Boru gerilmesi, kablo kanalı, rijit kaplin veya bağlı ekipman makineyi çekerek bir ayağın yükünü azaltabilir. Şim eklemek dış kuvveti gizleyebilir. Bağlantılar kontrollü olarak ayrıştırılıp ayak hareketi yeniden değerlendirilir.

Kir, boya, çapak ve ayak hasarı

Yeni boyanmış şase, kaynak sıçrantısı veya talaş küçük görünse de ayak yüzeyini eğimli hale getirebilir. Yağlı kir şimlerin kaymasına, pas tabakası sıkma sonrasında oturmaya neden olabilir. Ayak ve taban güvenli biçimde temizlenmeli, yüzey kabarıklıkları uygun yöntemle giderilmelidir.

Eğilmiş veya çatlamış ayak yalnız şimle düzeltilmemelidir. Çatlak yük altında açılıp kapanabilir, eğri ayak gövdeyi sürekli zorlayabilir. Görsel kontrolün yanında gerektiğinde uygun tahribatsız muayene ve geometrik ölçüm uygulanır.

Şim seçimi ve paket yapısı

Şimler temiz, çapaksız, korozyona dayanıklı ve ayağın taşıma alanını destekleyecek boyutta olmalıdır. Dar şim yalnız kenarda temas oluşturarak ayağın eğilmesine yol açabilir. Şim yarığı civata çapına uygun olmalı, paket ayağın dışına tehlikeli biçimde taşmamalıdır.

Gereken kalınlık az sayıda şimle oluşturulur. Çok katman yüzeyler arasında kir ve esneklik ekler. Kesilmiş sac, ezilmiş rondela veya üst üste bindirilmiş parçalar hassas makine ayağı için uygun değildir. Paket kalınlığı ve yerleştirildiği ayak raporda kaydedilir.

Civata sıkma sırasının etkisi

Bir ayağın civatası tek seferde tam torka getirilirse gövde diğer ayaklara göre çekilebilir. Civatalar belirlenen çapraz sırayla ve kademeli sıkılır. Her aşamada lazer ekranındaki mil hareketi izlenebilir. Son ölçüm bütün civatalar nihai torktayken yapılmalıdır.

Farklı rondela, kirli diş veya yağlama durumu aynı torkta farklı ön yük oluşturur. Üretici civata sınıfı ve sıkma prosedürü korunmalıdır. Daha yüksek tork soft foot çözümü değildir; ayak veya gövdeyi kalıcı olarak deforme edebilir.

Soft foot ölçüm yöntemi

1. Makine durdurulur, enerji kaynakları kilitlenir ve kaplin güvenli hale getirilir.
2. Ayak, taban, şimler ve civatalar görsel olarak incelenir.
3. Bütün civatalar prosedürdeki sırayla nihai torka getirilir.
4. Bir ayağın civatası kontrollü biçimde gevşetilirken düşey hareket ölçülür.
5. Civata yeniden sıkılır ve işlem diğer ayaklarda tekrarlanır.
6. Şüpheli ayakta paralel veya açısal boşluk mastar, kadran veya lazer verisiyle ayrılır.
7. Düzeltme sonrası bütün ayaklar yeniden ölçülür.

Bir civatayı gevşetmek komşu ayakların yük dağılımını değiştirir. Bu nedenle ayaklar tek tek ve aynı sırayla kontrol edilir. Kabul kriteri makine üreticisi, hizalama sistemi ve tesis prosedürüne göre değerlendirilir; tek bir genel değer bütün makineler için kullanılmaz.

Kadran saati ve lazerli cihazla kontrol

Kadran saati ayağa yakın rijit bir referanstan hareketi ölçebilir. Manyetik ayağın oynayan parçaya bağlanmaması, prob açısının dik olması ve gösterge ön yükünün korunması gerekir. Gösterge braketi esnerse gerçek ayak hareketiyle ölçüm hatası karışır.

Lazerli hizalama cihazları soft foot modunda civata gevşetme sırasında mil veya sensör hareketini izler. Dijital kayıt karşılaştırmayı kolaylaştırır; fakat cihaz yalnız hareketi gösterir, boşluğun türünü otomatik olarak açıklamaz. Yüzey ve şim kontrolü yine gereklidir.

Boru gerilmesi ile farkı

Soft foot doğrudan ayak-taban temasını tanımlar. Boru gerilmesi ise pompa veya başka ekipmanın nozuluna dış kuvvet ve moment uygular. Boru bağlantısı makine gövdesini hareket ettirerek soft foot benzeri sonuç üretebilir. Boru kontrollü gevşetildiğinde lazer konumu ve ayak hareketi izlenerek iki etki ayrılır.

Hizalama ve vibrasyon üzerindeki etkisi

Soft foot giderilmeden yapılan hizalama, civatalar sıkıldığında açı ve ofset değiştiği için tekrarlanamaz. Şim düzeltmesi mil merkezini değiştirir; bu nedenle lazerli kaplin ayarı baştan doğrulanır.

Vibrasyonda 1X, 2X, harmonikler veya eksenel hareket görülebilir; ancak bunlar soft foot'a özgü değildir. Hizasızlık, gevşeklik ve yapısal rezonans benzer bileşenler oluşturabilir. Faz ve ayak ölçümü fiziksel kontrolü destekler.

Saha senaryoları ve yorum hataları

Bir motorda arka ayağa şim eklendiğinde hizalama düzeliyor, civata sıkıldığında tekrar bozuluyorsa ayak yüzeyi ve açısal temas araştırılır. Başka bir makinede şim paketi temizlendiğinde ölçüm tekrarlanabilir hale gelebilir; ilk yüksek değer yalnız kalınlık eksikliği olmayabilir.

• Her ayak hareketini paralel soft foot kabul etmek
• Yüzeyi temizlemeden yeni şim eklemek
• Çok sayıda ince şimle açısal boşluğu doldurmak
• Boru gerilmesini şimle telafi etmek
• Civatalar gevşekken hizalama sonucunu kabul etmek
• Düzeltme sonrası diğer ayakları ölçmemek

Ölçüm tekrarlanabilirliği ve çapraz etki

Bir ayak gevşetildiğinde yalnız o ayak değil, şase üzerindeki yük dağılımı da değişir. Komşu ayağın hareketi ölçüm sonucuna yansıyabilir. Bu nedenle her civata testten sonra aynı torka getirilir ve bir sonraki ayağa ancak gösterge sıfırı kararlı olduğunda geçilir. İlk tur ile ikinci tur arasında büyük fark varsa yüzey kirliliği, şim oturması veya braket hareketi araştırılır.

Kadran veya lazer sonucu, civatanın ilk gevşeme anındaki ani sıçrama ile tamamen serbest bırakıldıktan sonraki hareketi ayırt etmelidir. Diş sürtünmesi ve rondela hareketi küçük geçici sapmalar oluşturabilir. Prosedür, civatanın ne kadar gevşetileceğini ve hangi değerin kaydedileceğini tanımlamalıdır.

Ayak yüzeyinin geometrik kontrolü

Şimler çıkarıldığında ayak altı ve taban mastar, düz kenar veya uygun yüzey ölçüm yöntemiyle incelenebilir. Ayağın dört köşesindeki boşluklar açısal davranışı gösterir. İşlenmiş tabanda lokal yüksek nokta varsa yalnız şim düzeniyle telafi etmek yerine yüzey onarımı planlanır.

Makine ayağını yerinde taşlamak veya ısı uygulamak üretici onayı ve mühendislik prosedürü gerektirir. Kontrolsüz işlem ayak kalınlığını, dayanımı ve mil yüksekliğini değiştirebilir. Onarım sonrası geometrik ölçüm, çatlak kontrolü ve yeni hizalama referansı oluşturulur.

Bakım sonrası izleme

Düzeltme tamamlandığında şim kalınlıkları, ayak hareketleri ve civata torku raporlanır. İlk sıcak çalışma sonrasında hizalama ve vibrasyon tekrar kontrol edilebilir. Termal çevrim veya şim paketinin oturması mil konumunu değiştirebilir. Aynı ayağın kısa sürede yeniden yükselmesi temel hareketi, dış kuvvet veya hasarlı civata bağlantısını araştırmayı gerektirir.

Ölçüm raporunda her ayağın ilk hareketi, uygulanan şim kalınlığı ve nihai kontrol sonucu ayrı satırda gösterilmelidir. Böylece sonraki bakımda aynı ayağın yeniden hareket edip etmediği izlenebilir. Makine veya taban üzerinde yapılan yüzey onarımı da ekipman geçmişine eklenir.

Şim paketi takılırken ayağın altına el veya parmak sokulmamalı, uygun kaldırma ve sabitleme ekipmanı kullanılmalıdır. Güvenli mekanik destek, ölçüm doğruluğundan önce gelir.

Sonuçlar ekipman dosyasında saklanır.

Sonuç

Soft foot düzeltmesi hassas hizalamanın ön koşuludur. Amaç yalnız boşluğu şimle doldurmak değil, makine gövdesini zorlamadan bütün ayaklarda kararlı temas oluşturmaktır. Temizlik, doğru şim alanı, kontrollü sıkma ve tekrar ölçüm kalıcı sonucu sağlar. Profesyonel uygulama için BALANSTEK lazerli kaplin ayarı hizmeti, ilişkili belirtiler için kaplin hizasızlığı ve diğer içerikler için Teknik Akademi incelenebilir.